رد شدن به محتوای اصلی

آیا ټول ستوري نومونه لري؟


اوسني عصر کې چې د فضايي سفرونه عصر دی هر څوک د مریخ، زهرې او مشتري سیارو له نومونو سره اشنا دي. د دغه سیارو نومونه د رومي خدایانو نومونه دي. تر ټولو نوراني ثابت ستوري (ثوابت) هم نومونه لري. د ډېرو ستورو نومونه عربي ريښه لري، اما د ځینو یې په یوناني او لاتین ( لرغوني یوناني) ژبه کې رېښه لري. مثلاً د ښکاري یا جبار (Orion) آسماني انځور د کيڼې اوږې ستوری د یدالجوزا پنامه یادیږي. دغه نوم شاید اروپایانو ته عجیب وښکاري، ځکه په عربي ژبه دی او «د غوټ سړي لاس» معنی لري. د ښۍ اوږې ستوری چې نسبتاً کم نوره دی «بلاتریکس» نومیږي. دغه لغت له لاتین ژبې راغلی او د «جګړه‌مارې‌ښځې» معنی لري. تر ټولو نوراني ثابت ستوری سیروس (Sirius) نومیږي. سیروس کلمه له یوناني ژبې اخیستل شوې او ځلانده معنی لري.

یوازې ځلاندې ستوري نومونه لري. د ستورو د نوم اېښودلو له دغه میتود سربیره، د ستورو د نوم اېښودلو بل پراخ میتود هم شته دی. په دغه میتود کې د یوناني الفبا تورو څخه کار اخلي. د یوه اسماني انځور تر ټولو نوراني ستوری د الفا (α) پنامه، دویم درجه نوراني ستوری د بیتا (β) پنامه، درېیم درجه نوراني ستوری د ګاما ( ) پنامه او په همدې توګه تر اخره نومول کیږي.

د ستر ییږ (دُب اکبر) آسماني انځور تر ټولو روښانه ستوري ته الفا وايي، دویم روښانه ستوري (Murzim) ته بیتا وايي؛ اما په ځینو آسماني انځورونو کې د تاریخي دلایلو له وجهې نوراني ستوري په الفا نه نوموي. مثلاً د ښکاري اسماني انځور تر ټولو روښانه ستوری (Rigel) بیتا نومول شوی. ځیني آسماني انځورونه له یوناني تورو ډېر ستوري لري- یعنې له دې چې د ستور شمېر د تورو له شمېر څخه ډېر دی، د یوناني تورو شمېر د ستورو شمېر ته بسنه نه کوي، نو دا شان ستوري چې کم نوره دي او موږ ته ډېر اهمیت نه لري د 17 او 18 شمېرو په مرسته ښودل کیږي. سربېره پر دې ستورپوهان د ستورو د نومولو لپاره نور میتودونه هم لري چې یادونه یې دلته د بحث له محدودیته وتلې ښکاري. 

اوسني عصر کې چې د فضايي سفرونه عصر دی هر څوک د مریخ، زهرې او مشتري سیارو له نومونو سره اشنا دي. د دغه سیارو نومونه د رومي خدایانو نومونه دي. تر ټولو نوراني ثابت ستوري (ثوابت) هم نومونه لري. د ډېرو ستورو نومونه عربي ريښه لري، اما د ځینو یې په یوناني او لاتین ( لرغوني یوناني) ژبه کې رېښه لري. مثلاً د ښکاري یا جبار (Orion) آسماني انځور د کيڼې اوږې ستوری د یدالجوزا پنامه یادیږي. دغه نوم شاید اروپایانو ته عجیب وښکاري، ځکه په عربي ژبه دی او «د غوټ سړي لاس» معنی لري. د ښۍ اوږې ستوری چې نسبتاً کم نوره دی «بلاتریکس» نومیږي. دغه لغت له لاتین ژبې راغلی او د «جګړه‌مارې‌ښځې» معنی لري. تر ټولو نوراني ثابت ستوری سیروس (Sirius) نومیږي. سیروس کلمه له یوناني ژبې اخیستل شوې او ځلانده معنی لري.

یوازې ځلاندې ستوري نومونه لري. د ستورو د نوم اېښودلو له دغه میتود سربیره، د ستورو د نوم اېښودلو بل پراخ میتود هم شته دی. په دغه میتود کې د یوناني الفبا تورو څخه کار اخلي. د یوه اسماني انځور تر ټولو نوراني ستوری د الفا (α) پنامه، دویم درجه نوراني ستوری د بیتا (β) پنامه، درېیم درجه نوراني ستوری د ګاما ( ) پنامه او په همدې توګه تر اخره نومول کیږي.

د ستر ییږ (دُب اکبر) آسماني انځور تر ټولو روښانه ستوري ته الفا وايي، دویم روښانه ستوري (Murzim) ته بیتا وايي؛ اما په ځینو آسماني انځورونو کې د تاریخي دلایلو له وجهې نوراني ستوري په الفا نه نوموي. مثلاً د ښکاري اسماني انځور تر ټولو روښانه ستوری (Rigel) بیتا نومول شوی. ځیني آسماني انځورونه له یوناني تورو ډېر ستوري لري- یعنې له دې چې د ستور شمېر د تورو له شمېر څخه ډېر دی، د یوناني تورو شمېر د ستورو شمېر ته بسنه نه کوي، نو دا شان ستوري چې کم نوره دي او موږ ته ډېر اهمیت نه لري د 17 او 18 شمېرو په مرسته ښودل کیږي. سربېره پر دې ستورپوهان د ستورو د نومولو لپاره نور میتودونه هم لري چې یادونه یې دلته د بحث له محدودیته وتلې ښکاري.



نظرات

پست‌های معروف از این وبلاگ

تلویزیون ملی افغانستان

من و ژاله سرمست محصل فزیک-نجوم پوهنتون (یل)، به نماینده ګی از انجمن نجوم افغان در مورد فعالیت های این انجمن در برنامه صبح بخیر تلویزیون ملی دعوت شده بودیم. حین قدم زدن در دهلیزهای رادیو تلویزیون یادم آمد که همین دیوارها، باری صدای پای هنرمندان شقیقه درشت و حنجره طلایی همچون احمدظاهر و ممثلین خوش سیما و قد بلند همچون فضل رحیم سیلی و رهبران عدالت‌پسند و وزیران کارکن ایشان را انعکاس داده و امروز صدای پای من را منعکس میکند. شانه هایم را زیر بار ګران احساس میکردم و سخت زیر تاثیر بودم. احساس میکردم کاری میکنم که اصلا از توان پوره نیست. چون همین سټیشن پنجاه سال قبل به فضا نشینان پیام های کِشت، محبت و خنده ممثلین را ارسال می‌نمود، درین روزها پیام های کُشت، نفرت و ګریه های مجروجین را ارسال می‌نماید. ما چقدر به عقب رفتیم... ما چقدر به عقب رفتیم

نړۍ څنګه منځته راغلي؟

  لیک: سټیفن هاوکېنګ ژباړه: فهیم سپین‌غر    هاملیت ویل، ” کولی شم په یوه چهارمغز کې ایسار شم، او ځان د بې پایه فضا پاچا وګڼم ” فکر کوم موخه یې دا وه چې که څه هم موږ انسانان(په ځانګړي ډول زه) له فزیکي پلوه دېر محدود یو. خو زموږ ذهن آزاد دی چې ټول کائنات وڅېړي، او په زړورتیا هغه ځایونو ته ولاړ شي چې ان ( Star Trek ) هم نشي ورتللی[ستار‌تریک، د ساینس‌فیکش ژانر ویډیويي لړۍ ده]. آیا نړۍ بې انتها ده، یا یوازي ډېره ستره ده؟ آیا نړۍ پیل لري؟ آیا نړۍ به تل‌ شته وي یا به د ډېرې مودې لپاره وي بیا به له منځه ځي؟ څنګه زموږ محدود ذهن، نامحدوده نړۍ درک کولی شي؟ آیا په دې هکله زموږ هڅه هم تظاهر او مدعا نه ده؟    که د پرومتئوس په برخلیک د اخته کېدو خطر ومنم ( چې د انسان د استفادې لپاره یې د لرغوني خدای له خولې اور پټ کړ)، نو باور لرم چې موږ کولی شو نړۍ وپېژنو او د پېژندلو هڅه یې باید وکړو. پرومتئوس یې ابداً په زنځیر له ډبرې سره جزايي تړلی و، خو له نیکه‌مرغه د هرکول په مرسته راخوشې شو. موږ د نړۍ د درک په هکله ډېر پرمختګ کړی. خو لاهم له نړۍ بشپړ انځور نه لرو. خوښیږي مې دا...

د راتلونکې وړاندوېنه کولی شو؟

  لیک: سټیفن هاوکینګ ژباړه: فهیم سپین‌غر    پخوا زمانو کې، نړۍ په بشپړ ډول تصادفي/خپل‌سرې ګڼل کېدله. ناورینونه لکه سېلاب، طاعون، زلزلې او اورغورځونې بې‌دلیله ګڼل کیدل او وړاندوېنه یې نه کېدله. لومړنیو انسانانو دغه شان طبیعي پدیدې د خدایانو او الهو له لورې ګڼلې. د دوی د خدایانو کارونه د وړاندوېنې نه وو. په هیڅ صورت نه پوهېدل چې خدای به څه پېښ کړي. معبدونو ته د تحفو په وړلو او ښه عمل ترسره کولو سره به دوی د خدای پام ځانته اړولو. ډېري کسان لا هم په همدې باور دي او هڅه کوي د خدای په خوشالولو سره خپل تقدیر ښه کړي. دوی په آزموینه کې د بریالي کېدو او ښې نُمرې ترلاسه کولو لپاره، ښه کارونه او مهربانه چلن کوي.    سوکه سوکه د طبیعت منظم تکرارېدونکې پدیدو ته د خلکو پام شو. دغه تکرارېدونکې پديدې د آسماني اجسامو په حرکت کې بېخي څرګندې وې. ځکه خو ستورپوهنه له تاریخي پلوه لومړی علم ګڼل کیږي. کابو درې سوه کاله پخوا نیوټن ستورپوهنې ته قوي ریاضیکي بنسټونه کېښودل. د نیوټن جاذبه نظریې په مرسته لاهم د آسماني اجسامو د حرکت وړاندوېنه کیږي. د ستورپوهنې په متابعت سره، ټولو ته جوته ...